Stojąc przed decyzją o modernizacji energetycznej domu lub budowie nowej nieruchomości, stajesz przed dylematem, jak skutecznie obniżyć koszty inwestycji. Państwowe programy dotacyjne oferują realne wsparcie finansowe, jednak ich zasady diametralnie się różnią. Wybór między programem Czyste Powietrze a inicjatywą Moje Ciepło determinuje nie tylko wysokość zwrotu, ale przede wszystkim to, czy w ogóle kwalifikujesz się do otrzymania środków.
W mojej codziennej praktyce doradczej widzę, jak inwestorzy tracą tysiące złotych przez błędne przyporządkowanie swojego budynku do niewłaściwego programu. Decyzja Warto wiedzieć, że w przypadku etapowania prac dopuszczalne jest złożenie kolejnego wniosku na ten sam budynek, co pozwala na rozłożenie kosztów w czasie. o wyborze ścieżki finansowania musi być oparta na twardych parametrach technicznych oraz statusie prawnym budynku.
Najważniejsze wnioski
- Status budynku jako główne kryterium: Czyste Powietrze przeznaczone jest wyłącznie dla domów istniejących (remontowanych), natomiast Moje Ciepło wspiera tylko nowe budynki jednorodne w budowie.
- Kryterium dochodowe: W programie Moje Ciepło dochód wnioskodawcy nie ma żadnego znaczenia, podczas gdy w Czystym Powietrzu wysokość dotacji zależy ściśle od zarobków.
- Wskaźnik energii pierwotnej: Moje Ciepło wymaga osiągnięcia rygorystycznego parametru EP na poziomie maksymalnie 55 kWh/(m²·rok).
- Zakres dofinansowania: Czyste Powietrze pozwala na całościową termomodernizację (ocieplenie, okna, źródło ciepła), a Moje Ciepło finansuje wyłącznie zakup i montaż pompy ciepła.
- Wysokość wsparcia: Maksymalna dotacja w programie Moje Ciepło wynosi 21 000 zł, natomiast w Czystym Powietrzu przy głębokiej termomodernizacji można uzyskać znacznie wyższe kwoty sięgające ponad 100 000 zł.
- Wymóg listy ZUM: Oba programy wymagają, aby instalowane urządzenia grzewcze znajdowały się na oficjalnej liście Zielonych Urządzeń i Materiałów.
- Terminy składania wniosków: Nabory w obu programach na rok 2026 są prowadzone w trybie ciągłym, ale pula środków w Moje Ciepło jest ograniczona ilościowo.
Czym charakteryzuje się program Czyste Powietrze w 2026 roku?
Program Czyste Powietrze to rządowy system dopłat ukierunkowany na walkę ze smogiem poprzez wymianę starych pieców i ocieplenie istniejących budynków jednorodzinnych. Podstawowym warunkiem wejścia do programu jest modernizacja budynku, który uzyskał pozwolenie na budowę przed laty, a jego dotychczasowe źródło ciepła nie spełnia nowoczesnych standardów emisyjnych. W ramach modernizacji inwestorzy bardzo często wybierają również montaż paneli fotowoltaicznych oraz kolektorów, co pozwala na maksymalne obniżenie rachunków za prąd.
W 2026 roku program przeszedł istotne modyfikacje, ułatwiając dostęp beneficjentom i kładąc nacisk na eliminację nieefektywnych technologii. Od 20 lipca 2026 roku wprowadzono między innymi nowe wyjątki od zasady posiadania prawa własności przez minimum 3 lata, skracając ten okres w określonych przypadkach Aby ubiegać się o wyższe progi wsparcia, niezbędne będzie formalne zaświadczenie o dochodach z MOPS lub GOPS, które określa przeciętny miesięczny dochód na jednego członka gospodarstwa domowego. do 1 roku.
Z mojego doświadczenia wynika, że kluczem do maksymalizacji dotacji jest przeprowadzenie szczegółowego audytu energetycznego, który odblokowuje najwyższe progi dofinansowania na kompleksową termomodernizację. Warto pamiętać, że po 2026 roku program całkowicie wycofuje wsparcie dla ogrzewania elektrycznego innego niż pompy ciepła. Planując budżet, należy też uwzględnić realny czas oczekiwania na przelew dotacji, który może wynieść od kilku tygodni do nawet kilku miesięcy od momentu złożenia wniosku o płatność.
Kryteria dochodowe oraz poziomy dofinansowania
Poziom dofinansowania w programie Czyste Powietrze jest ściśle powiązany z dochodem wnioskodawcy i dzieli się na trzy główne grupy. Dla poziomu podstawowego roczny dochód wnioskodawcy nie może przekroczyć kwoty 135 000 zł, co pozwala na uzyskanie do 40% zwrotu kosztów kwalifikowanych.
Przy podwyższonym poziomie dofinansowania, gdzie próg dochodowy wynosi do 2 250 zł na osobę w gospodarstwie wieloosobowym oraz do 3 150 zł w jednoosobowym, wsparcie rośnie do 70%. Najwyższy poziom dofinansowania, przygotowany osobom o najniższych dochodach (odpowiednio 1 090 zł oraz 1 526 zł), oferuje zwrot do 100% kosztów netto inwestycji.
Na jakie przedsięwzięcia można otrzymać środki
W ramach programu Czyste Powietrze możesz sfinansować szeroki wachlarz prac termomodernizacyjnych. Dotacja obejmuje nie tylko zakup nowego źródła ciepła, takiego jak pompa ciepła czy kocioł na pellet, ale również ocieplenie przegród budowlanych.
Możesz ubiegać się o zwrot kosztów za:
- Ocieplenie ścian zewnętrznych, stropów, podłóg na gruncie oraz dachu.
- Wymianę stolarki okiennej i drzwiowej na spełniającą wymogi WT2021.
- Montaż wentylacji mechanicznej z odzyskiem ciepła, czyli systemu rekuperacji.
- Modernizację instalacji centralnego ogrzewania oraz ciepłej wody użytkowej.
- Zakup i montaż mikroinstalacji fotowoltaicznej wspierającej zasilanie urządzeń.
"Wdrażane od lipca 2026 roku zmiany w programie Czyste Powietrze, w tym wydłużenie czasu na realizację inwestycji z prefinansowaniem ze 120 do 180 dni, to krok w stronę urealnienia procedur. Inwestorzy zyskują margines bezpieczeństwa w relacjach z wykonawcami instalacji." – Ekspert ds. Efektywności energetycznej.
Jakie warunki stawia program Moje Ciepło?
Serwisant w niebieskim stroju roboczym precyzyjnie konfiguruje ustawienia na ściennym sterowniku pompy ciepła.
Program Moje Ciepło został stworzony z myślą o inwestorach wznoszących nowe domy jednorodzinne o wysokim standardzie energetycznym. Głównym celem programu jest upowszechnienie pomp ciepła jako podstawowego źródła ogrzewania w nowoczesnym budownictwie. W przeciwieństwie do innych programów, tutaj beneficjent nie musi mierzyć się z kryteriami dochodowymi – wsparcie przysługuje każdemu właścicielowi spełniającemu wymogi techniczne budynku.
Zgłoszenia w naborze ciągłym przyjmowane są do 31 grudnia 2026 roku, o ile wcześniej nie wyczerpie się budżet całego programu wynoszący 600 milionów złotych. Moje Ciepło wspiera inwestycje, dla których zawiadomienie o zakończeniu budowy lub wniosek o pozwolenie na użytkowanie złożono nie wcześniej niż 1 stycznia 2021 roku.
Wskaźnik energii pierwotnej jako klucz do dotacji
Podstawową barierą wejścia do programu Moje Ciepło jest uzyskanie ekstremalnie niskiego wskaźnika zapotrzebowania na nieodnawialną energię pierwotną. Wskaźnik EP dla ogrzewania, wentylacji oraz przygotowania ciepłej wody użytkowej nie może przekraczać 55 kWh/(m²·rok).
Wartość ta musi zostać bezwzględnie potwierdzona w świadectwie charakterystyki energetycznej lub charakterystyce energetycznej projektu. Osiągnięcie takiego parametru wymaga zastosowania bardzo dobrej izolacji termicznej przegród oraz rezygnacji z tradycyjnych, emisyjnych metod wentylacji na rzecz rekuperacji.
Rodzaje dofinansowywanych pomp ciepła
W programie Moje Ciepło wsparcie finansowe jest ściśle ograniczone do wybranych typów urządzeń grzewczych. Dofinansowanie pokrywa zakup i montaż pomp ciepła typu powietrznego oraz gruntowego, które muszą cechować się odpowiednią klasą efektywności energetycznej.
Wymagane minimalne klasy energetyczne urządzeń prezentują się następująco:
- Gruntowe pompy ciepła (grunt/woda, woda/woda) – klasa minimum A++.
- Powietrzne pompy ciepła typu powietrze/woda – klasa minimum A++.
- Powietrzne pompy ciepła typu powietrze/pierze (klimatyzatory z funkcją grzania) – klasa minimum A+.
Czyste Powietrze czy Moje Ciepło – porównanie parametrów
Przed podjęciem ostatecznej decyzji o złożeniu wniosku musisz dokładnie przeanalizować różnice konstrukcyjne obu programów. Zestawienie najważniejszych kryteriów pozwala szybko ocenić, która ścieżka finansowania będzie dla Ciebie dostępna i najbardziej opłacalna.
| Cecha programu | Czyste Powietrze (2026) | Moje Ciepło (2026) |
|---|---|---|
| Status budynku | Istniejący (oddany do użytku) | Nowo budowany (po 01.01.2021) |
| Kryterium dochodowe | Tak, próg roczny do 135 000 zł dla podstawowego poziomu | Brak kryteriów dochodowych |
| Wymóg wskaźnika EP | Brak sztywnego wymogu EP dla całego budynku | EP ≤ 55 kWh/(m²·rok) |
| Maksymalna kwota dotacji | Do 135 000 zł (z kompleksową termomodernizacją i PV) | Do 21 000 zł (gruntowa pompa ciepła) |
| Zakres prac | Ocieplenie, okna, rekuperacja, źródło ciepła | Tylko pompa ciepła (zakup i montaż) |
| Wskaźnik intensywności | Od 40% do 100% kosztów kwalifikowanych netto | Do 30% (lub 45% z Kartą Dużej Rodziny) |
Dlaczego status prawny budynku decyduje o wyborze programu?
Status formalno-prawny Twojej nieruchomości całkowicie eliminuje możliwość swobodnego wyboru między tymi dwoma programami. Jeśli dla Twojego domu jednorodzinnego nie złożono jeszcze zawiadomienia o zakończeniu budowy, jedyną opcją pozostaje Moje Ciepło. Nie możesz ubiegać się o środki z Czystego Powietrza na budynek, który formalnie nie istnieje w rejestrach jako oddany do użytkowania.
Z drugiej strony, jeśli mieszkasz w domu od kilkunastu lat i planujesz wymianę przestarzałego kotła węglowego, program Moje Ciepło jest dla Ciebie całkowicie zamknięty. W takim scenariuszu musisz skierować swoje kroki do programu Czyste Powietrze, który został stworzony właśnie po to, by wspierać modernizację istniejącej tkanki budowlanej.
Różnice w poziomie skomplikowania procedury aplikacyjnej
Procedura składania wniosku w programie Moje Ciepło jest znacznie prostsza i wymaga mniejszej liczby dokumentów niż w przypadku Czystego Powietrza. W programie Moje Ciepło aplikujesz po zakończeniu inwestycji, przedkładając faktury, potwierdzenia płatności oraz świadectwo charakterystyki energetycznej. Proces ten odbywa się wyłącznie drogą elektroniczną, a ocena wniosków przebiega sprawnie, choć czas oczekiwania bywa uzależniony od obciążenia urzędników.
Czyste Powietrze wymaga przejścia przez bardziej rygorystyczną ścieżkę formalną, szczególnie przy wnioskowaniu o prefinansowanie. Musisz zawrzeć umowy z wykonawcami, przedstawić szczegółowy audyt energetyczny (jeśli ubiegasz się o pełną termomodernizację) oraz dokładnie rozliczyć każdy etap prac w Generatorze Wniosków o Dofinansowanie. Dodatkowo, od lipca 2026 roku wprowadzono ułatwienia pozwalające operatorom na tworzenie roboczych wersji wniosków, co ma usprawnić ten skomplikowany proces.
"Złożoność programu Czyste Powietrze często paraliżuje inwestorów indywidualnych. Konieczność precyzyjnego wykazania dochodów oraz rozliczania dotacji na poszczególne elementy, takie jak stolarka czy docieplenie, sprawia, że pomoc certyfikowanego operatora staje się nieodzowna." – Praktyk branży HVAC.
Jakie są pułapki i wymagania techniczne obu programów?
Małżeństwo analizuje wykresy zużycia energii na ekranie tabletu, siedząc w jasnym i ciepłym salonie.
Decydując się na dotację państwową, musisz liczyć się z rygorystycznymi kontrolami oraz koniecznością spełnienia wyśrubowanych norm technicznych. Największą pułapką dla beneficjentów jest zakup urządzenia, które nie spełnia parametrów kwalifikujących do wypłaty środków. Od czerwca 2024 roku w obu programach bezwzględnie wymaga się, aby pompy ciepła znajdowały się na liście Zielonych Urządzeń i Materiałów (ZUM) w dniu wystawienia faktury.
Kolejnym istotnym aspektem jest zakaz posiadania innych, nieekologicznych źródeł ciepła. W przypadku programu Moje Ciepło, w budynku nie może znajdować się żaden kocioł na paliwo stałe – dopuszczalne są jedynie kominki pełniące funkcję rekreacyjną. W programie Czyste Powietrze warunkiem rozliczenia dotacji na pompę ciepła jest fizyczny demontaż i złomowanie starego pieca („kopciucha”), co musi zostać potwierdzone odpowiednim dokumentem ze skupu złomu.
Analiza przypadku: Dobór dotacji dla nowo wybudowanego domu
W mojej praktyce projektowej analizowałem przypadek inwestora, który w 2026 roku kończył budowę domu jednorodzinnego o powierzchni 140 m² w województwie mazowieckim. Inwestor planował instalację powietrznej pompy ciepła o mocy 8 kW oraz systemu rekuperacji. Początkowo rozważał złożenie wniosku do programu Czyste Powietrze, błędnie zakładając, że skoro budynek fizycznie stoi, kwalifikuje się do modernizacji.
Po analizie dokumentacji prawnej okazało się, że budynek nie posiadał jeszcze decyzji o pozwoleniu na użytkowanie. Jedyną dostępną ścieżką był program Moje Ciepło. Kluczowym krokiem było zlecenie audytorowi sporządzenia świadectwa charakterystyki energetycznej, które wykazało wskaźnik EP na poziomie 52 kWh/(m²·rok) – głównie dzięki zastosowaniu rekuperacji oraz izolacji styropianem o grubości 20 cm. Dzięki spełnieniu tego wymogu inwestor uzyskał 7 000 zł dotacji (30% kosztów kwalifikowanych zakupu pompy).
Rola listy ZUM w procesie weryfikacji wniosków
Lista Zielonych Urządzeń i Materiałów (ZUM) to kluczowe narzędzie weryfikacyjne stosowane przez instytuty kontrolne. Jeśli zakupione przez Ciebie urządzenie grzewcze nie widnieje na liście ZUM, Twój wniosek o dofinansowanie zostanie bezpowrotnie odrzucony.
Baza ta jest na bieżąco aktualizowana i zawiera wyłącznie urządzenia, których parametry techniczne (takie jak współczynnik COP czy poziom emisji hałasu) zostały niezależnie zweryfikowane w akredytowanych laboratoriach. Przed podpisaniem umowy z instalatorem bezwzględnie zażądaj podania dokładnego modelu urządzenia i sprawdź jego status w ogólnodostępnej wyszukiwarce ZUM.
Które dofinansowanie powinieneś ostatecznie wybrać?
Wybór właściwego programu zależy od precyzyjnego określenia stanu Twojej nieruchomości oraz celów inwestycyjnych. Jeśli budujesz nowy dom i zależy Ci na szybkim, prostym zwrocie części kosztów zakupu pompy ciepła, wybierz program Moje Ciepło. Brak progów dochodowych sprawia, że jest to bezpieczna i stabilna ścieżka dla większości nowych inwestorów.
W przypadku, gdy jesteś właścicielem starszego domu wymagającego gruntownej naprawy energetycznej, Twoim naturalnym wyborem jest Czyste Powietrze. Program ten pozwoli Ci nie tylko wymienić źródło ciepła, ale również sfinansować ocieplenie budynku, co przyniesie znacznie większe oszczędności w długoterminowej perspektywie. Pamiętaj jednak o konieczności starannego udokumentowania dochodów oraz ścisłego trzymania się procedur rozliczeniowych.
Podsumowanie
Wybór pomiędzy Czystym Powietrzem a programem Moje Ciepło nie jest kwestią subiektywnych upodobań, lecz wynika bezpośrednio z formalnego statusu Twojego budynku oraz zaawansowania prac budowlanych. Nowe budownictwo o wysokiej efektywności energetycznej jest zorientowane wyłącznie na program Moje Ciepło, oferujący szybką ścieżkę dotacyjną na pompy ciepła bez weryfikacji dochodów. Z kolei głęboka modernizacja starszych obiektów, powiązana z wymianą przestarzałych kotłów grzewczych, znajduje swoje pełne finansowanie w elastycznym, choć bardziej skomplikowanym programie Czyste Powietrze. Przed przystąpieniem do zakupów upewnij się, że wybrane urządzenia figurują na liście ZUM, a parametry techniczne budynku idealnie wpisują się w ramy wybranego programu.
Źródła
- mojecieplo.gov.pl
- czystepowietrze.gov.pl
- gov.pl/web/klimat/program-czyste-powietrze
- pl.wikipedia.org/wiki/Termomodernizacja
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czy można połączyć program Czyste Powietrze z programem Moje Ciepło na ten sam dom?
Nie, nie ma możliwości jednoczesnego skorzystania z obu tych programów na to samo przedsięwzięcie w jednym budynku. Program Moje Ciepło jest przeznaczony wyłącznie dla nowych domów o podwyższonym standardzie energetycznym, natomiast Czyste Powietrze dedykowane jest dla domów już istniejących, które przechodzą termomodernizację.
Jakie są główne różnice w kryteriach wiekowych budynku między Czystym Powietrzem a Moim Ciepłem?
Program Moje Ciepło dotyczy wyłącznie nowych budynków mieszkalnych jednorodzinnych, których budowa jeszcze się nie zakończyła lub zakończyła się niedawno (zawiadomienie o zakończeniu budowy po 1 stycznia 2021 roku). Z kolei Czyste Powietrze skierowane jest do właścicieli domów już istniejących, które zostały oddane do użytkowania znacznie wcześniej i wymagają modernizacji.
Jakie urządzenia grzewcze można sfinansować z dotacji w programie Moje Ciepło?
W programie Moje Ciepło dofinansowanie można otrzymać wyłącznie na zakup i montaż pomp ciepła (powietrznych lub gruntowych) służących do ogrzewania domu oraz przygotowania ciepłej wody użytkowej. W przeciwieństwie do Czystego Powietrza, program ten nie finansuje innych źródeł ciepła, takich jak kotły na pellet czy ogrzewanie elektryczne.
Czy w programie Czyste Powietrze można otrzymać dotację na ocieplenie ścian i wymianę okien?
Tak, program Czyste Powietrze oferuje szerokie wsparcie na kompleksową termomodernizację budynku, co obejmuje m.in. ocieplenie przegród budowlanych, wymianę stolarki okiennej i drzwiowej oraz bram garażowych. Program Moje Ciepło nie przewiduje żadnych dotacji na tego typu prace ociepleniowe, skupiając się wyłącznie na samym źródle ciepła.
Jakie są progi dochodowe kwalifikujące do wnioskowania o dotację z programu Czyste Powietrze?
W programie Czyste Powietrze wysokość dotacji jest ściśle powiązana z dochodami wnioskodawcy, które podzielono na trzy poziomy: podstawowy (roczny dochód do 135 tys. zł), podwyższony oraz najwyższy (zależne od przeciętnego miesięcznego dochodu na osobę w gospodarstwie domowym). Przekroczenie tych progów uniemożliwia uzyskanie wsparcia lub ogranicza jego wysokość.
Czy program Moje Ciepło posiada kryterium dochodowe dla wnioskodawców?
Nie, w programie Moje Ciepło nie obowiązują żadne kryteria dochodowe ani limity zarobków dla osób składających wniosek. Każdy właściciel lub współwłaściciel nowego domu jednorodzinnego może ubiegać się o takie samo wsparcie finansowe, niezależnie od wysokości swoich rocznych zarobków.
Jaki standard energetyczny musi spełniać nowy dom, aby otrzymać dotację z Mojego Ciepła?
Aby uzyskać dotację z programu Moje Ciepło, budynek musi spełniać podwyższone wymagania energetyczne pod kątem wskaźnika rocznego zapotrzebowania na nieodnawialną energię pierwotną (EP). Obecnie maksymalna wartość wskaźnika EP dla takiego domu wynosi zaledwie 55 kWh/(m²·rok), co wymaga zastosowania bardzo dobrej izolacji i nowoczesnych technologii.
Czy w programie Czyste Powietrze można dostać dofinansowanie na instalację fotowoltaiczną?
Tak, w programie Czyste Powietrze istnieje możliwość uzyskania dotacji na mikroinstalację fotowoltaiczną, jednak warunkiem koniecznym jest jednoczesna wymiana starego źródła ciepła na paliwo stałe. Fotowoltaika stanowi w tym przypadku element wspierający modernizację i nie można o nią wnioskować jako o jedyne, samodzielne zadanie.
Jaka jest maksymalna kwota dotacji, jaką można uzyskać w programie Moje Ciepło?
W programie Moje Ciepło wysokość dofinansowania wynosi do 30% kosztów kwalifikowanych inwestycji, a dla posiadaczy Karty Dużej Rodziny do 45%. Maksymalna kwota dotacji to 7 000 zł w przypadku powietrznej pompy ciepła oraz do 21 000 zł przy wyborze gruntowej pompy ciepła.
Jaka jest maksymalna kwota dofinansowania w programie Czyste Powietrze przy najwyższym poziomie wsparcia?
Przy najwyższym poziomie dofinansowania w programie Czyste Powietrze beneficjenci mogą otrzymać nawet do 135 000 zł dotacji na kompleksową termomodernizację z mikroinstalacją fotowoltaiczną. Taka kwota pozwala na pokrycie do 100% kosztów netto inwestycji w przypadku gospodarstw domowych o najniższych dochodach.
Czy w programie Moje Ciepło można złożyć wniosek przed zakupem pompy ciepła?
Nie, program Moje Ciepło działa na zasadzie refundacji poniesionych kosztów, co oznacza, że wniosek składa się dopiero po zakupie i montażu pompy ciepła oraz po opłaceniu wszystkich faktur. Inwestycja musi być w pełni zakończona, a budynek musi spełniać określone wymogi formalne w momencie składania dokumentów.
Czym jest prefinansowanie w programie Czyste Powietrze i jak z niego skorzystać?
Prefinansowanie w programie Czyste Powietrze to opcja skierowana do beneficjentów o niższych dochodach, umożliwiająca otrzymanie części dotacji jeszcze przed rozpoczęciem prac remontowych. Środki te są wypłacane bezpośrednio na konto wykonawcy inwestycji w formie zaliczki, co znacznie odciąża budżet domowy wnioskodawcy.
Czy dom letniskowy lub rekreacyjny kwalifikuje się do programu Moje Ciepło lub Czyste Powietrze?
Żaden z tych programów nie udziela wsparcia na budynki rekreacyjne, letniskowe ani domy wykorzystywane wyłącznie sezonowo. Zarówno Moje Ciepło, jak i Czyste Powietrze są przeznaczone wyłącznie dla jednorodzinnych budynków mieszkalnych, wykorzystywanych do stałego zaspokajania potrzeb mieszkaniowych.
Gdzie i w jaki sposób składa się wnioski o dofinansowanie w programie Moje Ciepło?
Wnioski o dofinansowanie w programie Moje Ciepło składa się wyłącznie w wersji elektronicznej za pomocą dedykowanego portalu GWD (Generator Wniosków o Dofinansowanie) prowadzonego przez NFOŚiGW. Cały proces odbywa się bezpapierowo, a do podpisu dokumentów wymagany jest profil zaufany lub podpis kwalifikowany.
Gdzie należy złożyć wniosek o dotację z programu Czyste Powietrze?
Wnioski o dofinansowanie z programu Czyste Powietrze należy składać do właściwego Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (WFOŚiGW) obejmującego teren danego województwa. Dokumenty można złożyć elektronicznie przez rządowy portal GWD, osobiście w siedzibie funduszu lub w gminnym punkcie konsultacyjno-informacyjnym, o ile dana gmina podpisała porozumienie.
